Szczęście dziecka

Interesujący pogląd na czynniki zapewniające szczęście człowieka miał Senekal, pesymistycznie oceniający eg­zystencję ludzką na tle szerszej zbiorowości i w świe­cie podporządkowanym rządzącym nim prawom. Szczę­ście uzależniał Seneka przede wszystkim od samego człowieka, jego postawy wobec toczących się wydarzeń i towarzyszących im sytuacji. Szczęśliwym — jego zda­niem — może być tylko ten, kto osiągnął „najwyższą mądrość i nie polega już na niczym innym, tylko na sobie”, a ponadto ktoś „… kogo nic nie potrafi po­mniejszyć”. Konsekwencją takiego ujęcia postawy człowieka wobec życia są dalsze wywody Seneki: „… kto się opiera na czyjejś postronnej pomocy, może upaść…”. Życie szczęśliwe rozumie on jako wolne od trosk i „nieprze­rwanie spokojne”. Do „wolności od trosk i nieprzerwa­nej spokojności” dochodzi się „poprzez poznanie całej prawdy”, „poprzez zachowanie we wszystkich poczy­naniach właściwego porządku, odpowiedniej miary i przyzwoitości oraz nie szkodzącej, życzliwej woli, bacz­nej na wymogi rozumu, nigdy od niego nie dostępują­cej, zarazem godnej miłowania i podziwu.” 2 W eudajmonizmem interpretacji szczęścia mieści się więc mądrość (rozum), wysoka moralność, umiar i roz­sądek (rozwaga), konsekwencja i siła w dążeniu do szlachetnych celów. Seneka mając na uwadze takie ce­chy człowieka pisał: „… zganiłbym zajętych rzeczami próżnymi. Tych znów, którzy rwą się do dzieł szlachet­nych, im więcej się będą do nich przykładać, im mniej się pozwolą zwyciężać i powstrzymywać, tym bardziej będę pochwalał i wołał: „Jesteś teraz o tyle doskonal­szy* 3. Wśród cenionych właściwości człowieka wielu filozo­fów najwyżej ceniło rozum (mądrość). Znalazło to wy- 1 Lucjusz Anneusz Saneka — polityk i filozof rzymski (I w. n.e.), wychowawca Nerona, reprezentant filozofii stoi­ckiej późniejszego okresu, wybitny popularyzator idei stoicyzmu, autor wielu rozpraw: O życiu szczęśliwym, O krótkości życia. 2 Cytaty z Seneki za: J. Kuczyński Zyć i filozofować, op. cit., s. 464—465. 3 Historia starożytnej Grecji i Rzymu. Wybrane teksty z historii filozofii. Jan Legowicz. Warszawa 1970, s. 302. raz kilkanaście wieków później w powiedzeniu, że „le­piej być nieszczęśliwym Sokratesem niż zadowolonym głupcem” (J. S. Mili). Jak już podkreślaliśmy, niektórzy filozofowie mówiąc o „największej mierze dóbr” mieli na myśli nie tylko dobra (wartości) duchowe i kulturalne, ale także dobra materialne lub mówiąc inaczej zarówno dobra same w sobie, jak i dobra instrumentalne. Z takiego połączenia wszystkich dóbr wyłaniał się optymalny model szczęścia, daleki od tego, co człowiek jest w stanie osiągnąć. Szczęście w czwartym znaczeniu to zadowolenie z całości życia, bez względu na posiadane czy nieposiadane różne dobra.

Powiązane wpisy